Prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu

Prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości – jakie grożą konsekwencje?

Zgodnie z treścią art. 178a § 1 Kodeksu karnego: kto, znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, prowadzi pojazd mechaniczny w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Kiedy występuje stan nietrzeźwości?

Stan nietrzeźwości zgodnie z treścią art. 115 § 16 k.k. zachodzi, gdy :

• zawartość alkoholu we krwi przekracza 0,5 promila albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość lub
• zawartość alkoholu w 1 dm3 wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość.

Jeśli wynik badania jest niższy, a mianowicie, gdy zawartość alkoholu w organizmie wynosi lub prowadzi do:

1. stężenia we krwi od 0,2‰ do 0,5‰ alkoholu albo
2. obecności w wydychanym powietrzu od 0,1 mg do 0,25 mg alkoholu w 1 dm3.

kierowca nie jest nietrzeźwy, lecz “po użyciu alkoholu” – a to już wykroczenie, nie przestępstwo.

Pojazd mechaniczny w rozumieniu art. 178a§1 k.k.?

Pojazdem mechanicznym jest nie tylko pojazd silnikowy, czy szynowy wprawiany w ruch umieszczonym w nim silnikiem, ale też pojazd szynowy, maszyna samobieżna czy nawet np. motorower, rower elektryczny, czy hulajnoga elektryczna (wyrok SN z 22.02.2023 r., III KK 13/22). Jeżeli jednak dana osoba pcha siłą własnych mięśni bądź też prowadzi obok siebie motorower, rower elektryczny, lub hulajnogę elektryczną, to sytuacja ta nie wyczerpuje znamienia „prowadzenia pojazdu mechanicznego”.

Czy charakter drogi, po jakiej odbywa się ruch pojazdu mechanicznego ma znaczenia dla odpowiedzialności karnej za czyn z art. 178a§1k.k.

Tak.

Znaczenie dla odpowiedzialności karnej za czyn z art. 178a § 1 k.k. ma również charakter drogi charakter drogi, po jakiej odbywa się ruch pojazdu mechanicznego. Jak wskazuje przywołany wyżej przepis art. 178a§1 k.k. musi to być wprawienie w ruch pojazdu mechanicznego w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym. Zatem odpowiedzialność karna za czyn z art. 178a§1 k.k. zależy od ustalenia, charakteru drogi, po której jechał w stanie nietrzeźwym kierowca pojazdu mechanicznego. Prowadzenie pojazdu mechanicznego np. po gruncie rolnym, czy przydomowym podwórku nie rodzi odpowiedzialności karnej za czyn z art. 178a §1 k.k..

Jakie kary grożą za jazdę po alkoholu?

W chwili obecnej przestępstwo z art. 178a §1 k.k. zagrożone jest karą pozbawienia wolności do 3 lat.
Nie oznacza to jednak, iż każdym przypadku za kierowanie pojazdem mechanicznym w stanie nietrzeźwości taka kara – pozbawienia wolności – zostanie wymierzona. Pamiętać bowiem należy, iż Sąd zgodnie z przepisami skodyfikowanymi w części ogólnej kodeksu karnego może za czyn zagrożony karą pozbawienia wolności do lat 3 wymierzyć zamiast kary pozbawienia wolności, karę ograniczenia wolności albo karę grzywnę.

Dodatkowo Sąd w sprawie prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego orzeka obligatoryjnie zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów albo pojazdów określonego rodzaju (obowiązkowo – od 3 do 15 lat). W razie popełnienia przestępstwa określonego w art. 178a § 4 k.k., a więc w sytuacji, gdy osoba prowadząca pojazd mechaniczny w ruchu lądowym, powietrznym lub wodnym znajdowała się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego była już wcześniej prawomocnie skazana za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami. Czyn ten – z art. 178a § 4 k.k.- zagrożony jest karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. O tym, czy w danej sprawie zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami” w rozumieniu art. 42 § 3 k.k., decydują realia konkretnej sprawy, a dokładnie charakter popełnionego przestępstwa, czy np. okoliczności związane z osobą sprawcy (wiek sprawcy, stopień nietrzeźwości, okoliczności w oparcie o jakie doszło do wyjechania przez kierującego w stanie nietrzeźwym pojazdem mechanicznym na drogę publiczną itd.).

Kolejnym środkiem karnym, jaki Sąd orzeka obligatoryjnie za czyn z art. 178a§1 k.k. jest świadczenie pieniężne na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej, które wynosi od 5000 zł do 60 000 zł.

Nadto Sąd orzeka przepadek, o którym mowa w art. 44b k.k. – a więc przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym w razie popełnienia przestępstwa określonego np. w art. 178a§ 1 k.k. lub art. 178a§4k.k., chyba że zawartość alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa określonego w § 1 była niższa niż 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo nie prowadziła do takiego stężenia.

Sąd może odstąpić od orzeczenia przepadku pojazdu mechanicznego prowadzonego w chwili zdarzenia, jeżeli zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami, która uzasadnia łagodniejsze potraktowanie sprawcy.

Zatem przepisy prawa dają Sądowi możliwość odstąpienia od orzeczenia przepadku pojazdu mechanicznego w sytuacji nadzwyczajnej np. gdy pojazd ma niską wartość albo jego utrata spowodowałaby rażące skutki społeczne lub ekonomiczne (np. pojazd używany jest do przewozu chorego dziecka np. na rehabilitację).

Co w sytuacji, w jakiej pojazd, którym kierował w czasie czynu sprawca przestępstwa nie stanowi jego własności?

Sytuację tą normują przepisy prawa, zgodnie z którymi:

•  jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy albo po popełnieniu przestępstwa sprawca zbył, darował lub ukrył podlegający przepadkowi pojazd, Sąd orzeka przepadek równowartości pojazdu. Za równowartość pojazdu uznaje się wartość pojazdu określoną w polisie ubezpieczeniowej na rok, w którym popełniono przestępstwo, a w razie braku polisy – średnią wartość rynkową pojazdu odpowiadającego, przy uwzględnieniu marki, modelu, roku produkcji, typu nadwozia, rodzaju napędu i silnika, pojemności lub mocy silnika oraz przybliżonego przebiegu, pojazdowi prowadzonemu przez sprawcę, ustaloną na podstawie dostępnych danych, bez powoływania w tym celu biegłego.
• jeżeli ustalenie średniej wartości rynkowej pojazdu nie jest możliwe ze względu na szczególne cechy tego pojazdu, Sąd zasięga opinii biegłego.
• przepadek pojazdu mechanicznego lub jego równowartości nie jest orzekany, gdy sprawca prowadził pojazd, który nie jest jego własnością, wykonując czynności zawodowe lub służbowe polegające na prowadzeniu pojazdu na rzecz pracodawcy (art. 44b§4k.k.). W takim wypadku sąd orzeka nawiązkę w wysokości co najmniej 5000 złotych na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.
• Sąd nie orzeka przepadku pojazdu mechanicznego oraz przepadku równowartości pojazdu, jeżeli orzeczenie przepadku pojazdu mechanicznego jest niemożliwe lub niecelowe z uwagi na jego utratę przez sprawcę, zniszczenie lub znaczne uszkodzenie.

Jak widać konsekwencje prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości mogą być bardzo poważne. W sytuacji orzeczenia przepadku pojazdu auto staje się więc własnością Skarbu Państwa.

Uprawnienia osoby podejrzanej/oskarżonej o czyn z art. 178a§1 k.k.?

Osoba, której postawiono zarzut prowadzenia pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości, ma prawo np.:

• do obrony materialnej i formalnej – może sama się bronić lub korzystać z pomocy obrońcy. Prawo do kontaktu z adwokatem przysługuje na każdym etapie postępowania, także od chwili zatrzymania.
• do milczenia – a więc ma prawo odmówić składania wyjaśnień, może też bez podawana powodów odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania. To jedno z głównych gwarancji procesowych osoby podejrzanej.
• do wglądu w akta sprawy.
• do składania wniosków dowodowych.
• do obecności na rozprawie i w czasie przesłuchaniu świadków, prawa do zadawania pytań, składania oświadczeń.

Czy zawsze prowadzone postępowanie o czyn z art. 178a § 1 k.k. kończy się wyrokiem skazującym?

Nie każda sprawa kończy się wyrokiem skazującym. W zależności do okoliczności konkretnej sprawy, zgromadzonego materiału dowodowego, wiarygodności dowodów obciążającym lub odciążających osoba postawiona w stan oskarżenia może domagać się uniewinnienia lub np. może wnioskować o warunkowe umorzenie postępowania, gdy czyn miał incydentalny charakter, a oskarżony jest osobą dotychczas niekaraną.

W mojej kancelarii dokładnie analizuję każdą sprawę – szukając rozwiązań, które pozwolą ograniczyć konsekwencje karne oraz chronić interes klienta. Więcej o mojej kancelarii – tutaj