
Autor: adw. Marta Skrzyńska-Rolbiecka
Najważniejsze w 3 zdaniach
- Policja może zatrzymać osobę tylko wtedy, gdy istnieje uzasadnione przypuszczenie popełnienia przestępstwa i dodatkowa przesłanka, na przykład obawa ucieczki lub zatarcia śladów.
- Zatrzymany ma prawo do kontaktu z adwokatem, do odmowy złożenia oświadczenia i do odpisu protokołu zatrzymania.
- Zatrzymanie trwa najdłużej 48 godzin, a po przekazaniu do sądu kolejne 24 godziny; na zatrzymanie przysługuje zażalenie do sądu.
Zatrzymanie przez Policję jest jedną z najbardziej dolegliwych czynności procesowych na wczesnym etapie sprawy karnej. Oznacza krótkotrwałe pozbawienie wolności osoby, która nie zawsze ma jeszcze status podejrzanego w rozumieniu Kodeksu postępowania karnego.
Zatrzymanie nie może być jednak stosowane dowolnie. Muszą istnieć konkretne podstawy prawne oraz faktyczne przesłanki uzasadniające taką decyzję.
Kiedy Policja może zatrzymać osobę?
Zgodnie z art. 244 § 1 k.p.k. Policja ma prawo zatrzymać osobę podejrzaną, jeżeli łącznie występują dwie grupy okoliczności.
Po pierwsze, musi istnieć uzasadnione przypuszczenie popełnienia przestępstwa. Nie wystarczy sama intuicja, ogólne podejrzenie albo anonimowa informacja bez weryfikacji. Muszą istnieć okoliczności wskazujące, że dana osoba mogła popełnić czyn zabroniony.
Po drugie, musi wystąpić co najmniej jedna z dodatkowych przesłanek:
- obawa ucieczki,
- obawa ukrycia się,
- obawa zatarcia śladów przestępstwa,
- niemożność ustalenia tożsamości,
- podstawy do prowadzenia postępowania w trybie przyspieszonym.
Oznacza to, że samo podejrzenie popełnienia przestępstwa nie zawsze wystarcza do zatrzymania. Jeżeli osoba ma ustaloną tożsamość, nie ukrywa się, nie ucieka i nie ma realnej obawy zatarcia śladów, zasadność zatrzymania może być kwestionowana.
W praktyce zatrzymanie może mieć miejsce po interwencji, przeszukaniu, kontroli drogowej albo w związku z zawiadomieniem złożonym przez osobę pokrzywdzoną.
Zatrzymanie w sprawach przemocy domowej
Kodeks postępowania karnego przewiduje szczególne zasady dotyczące przestępstw z użyciem przemocy wobec osoby wspólnie zamieszkującej.
Na podstawie art. 244 § 1a k.p.k. Policja może zatrzymać osobę podejrzaną, jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że popełniła przestępstwo z użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej, a jednocześnie zachodzi obawa, że ponownie popełni przestępstwo z użyciem przemocy wobec tej osoby.
Jeszcze dalej idzie art. 244 § 1b k.p.k. Jeżeli takie przestępstwo zostało popełnione przy użyciu broni palnej, noża albo innego niebezpiecznego przedmiotu, a istnieje obawa ponownego przestępstwa z użyciem przemocy, Policja ma obowiązek zatrzymać osobę podejrzaną.
Jakie prawa ma osoba zatrzymana?
Osoba zatrzymana musi zostać natychmiast poinformowana o przyczynach zatrzymania oraz o przysługujących jej prawach. W szczególności zatrzymany ma prawo do:
- informacji o przyczynach zatrzymania,
- kontaktu z adwokatem albo radcą prawnym,
- bezpośredniej rozmowy z prawnikiem,
- skorzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza, jeżeli nie włada wystarczająco językiem polskim,
- złożenia oświadczenia,
- odmowy złożenia oświadczenia,
- otrzymania odpisu protokołu zatrzymania,
- dostępu do pierwszej pomocy medycznej,
- złożenia zażalenia na zatrzymanie,
- informacji o czasie trwania zatrzymania i zasadach zwolnienia.
Zatrzymanemu na jego żądanie należy niezwłocznie umożliwić kontakt z adwokatem lub radcą prawnym oraz bezpośrednią rozmowę. Obecność funkcjonariusza przy takiej rozmowie może być zastrzeżona tylko wyjątkowo, w szczególnie uzasadnionych sytuacjach.
Czy zatrzymany musi składać wyjaśnienia?
Nie. Zatrzymany ma prawo złożyć oświadczenie, ale ma również prawo odmówić jego złożenia.
W praktyce oznacza to, że osoba zatrzymana nie powinna pochopnie odpowiadać na pytania dotyczące sprawy bez wcześniejszego kontaktu z adwokatem. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy zatrzymany nie zna jeszcze materiału sprawy, nie wie, jakie dowody posiada Policja lub prokurator, albo znajduje się pod wpływem stresu.
Odmowa złożenia oświadczenia nie może być traktowana jako przyznanie się do winy. Jest to ustawowe prawo osoby zatrzymanej.
Protokół zatrzymania – dlaczego jest ważny?
Z zatrzymania sporządza się protokół, a jego odpis doręcza się zatrzymanemu. Protokół ma duże znaczenie procesowe. Na jego podstawie można później oceniać, czy zatrzymanie było legalne, zasadne i prawidłowe.
Warto zwrócić uwagę przede wszystkim na wpisaną godzinę, miejsce i przyczynę zatrzymania oraz pouczenie o przysługujących prawach.
Ile może trwać zatrzymanie?
Jeżeli w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania osoba nie zostanie przekazana do dyspozycji sądu wraz z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania, musi zostać zwolniona.
Jeżeli natomiast zostanie przekazana do sądu, a w ciągu kolejnych 24 godzin nie doręczono jej postanowienia o zastosowaniu tymczasowego aresztowania albo nie ogłoszono tego postanowienia podczas właściwego posiedzenia, również należy ją zwolnić.
W praktyce oznacza to maksymalny model 48 godzin + 24 godziny, ale tylko wtedy, gdy sprawa zmierza do wniosku o tymczasowe aresztowanie.
Zażalenie na zatrzymanie
Osobie zatrzymanej przysługuje zażalenie do sądu. W zażaleniu można domagać się zbadania:
- legalności zatrzymania,
- zasadności zatrzymania,
- prawidłowości zatrzymania.
Co robić po zatrzymaniu?
Najważniejsze działania praktyczne:
- Pamiętaj, że nie masz obowiązku dowodzenia swojej niewinności ani dostarczania dowodów na swoją niekorzyść. Możesz skorzystać z prawa do odmowy składania wyjaśnień lub odpowiedzi na poszczególne pytania.
- Zażądaj kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym.
- Nie składaj pochopnych oświadczeń bez konsultacji.
- Zażądaj odpisu protokołu zatrzymania.
- Sprawdź godzinę i przyczynę zatrzymania wpisaną w protokole.
- Zgłoś potrzebę pomocy medycznej, jeżeli jest konieczna.
- Rozważ złożenie zażalenia na zatrzymanie.
W sprawach karnych pierwsze godziny po zatrzymaniu mają istotne znaczenie. To wtedy często podejmowane są decyzje o przedstawieniu zarzutów, przesłuchaniu, zastosowaniu środków zapobiegawczych albo skierowaniu do sądu wniosku o tymczasowe aresztowanie.
Zatrzymanie w Słupsku – praktyczne informacje
Czynności po zatrzymaniu prowadzi zwykle jednostka Policji właściwa dla miejsca zdarzenia pod nadzorem Prokuratury Rejonowej, a zażalenie na zatrzymanie rozpoznaje Sąd Sejonowy.
Rodzina osoby zatrzymanej może zadzwonić do kancelarii pod numer 692 255 141 i przekazać, gdzie i kiedy doszło do zatrzymania oraz która jednostka prowadzi czynności. Na spotkanie warto przynieść odpis protokołu zatrzymania i każde inne pismo otrzymane w sprawie. Zakres pomocy opisuje strona adwokat karnista w Słupsku – sprawy karne i wykroczenia.
